spreidstandburgers Patricia Dinkela en Alysa Brinkhof

Plakt de overheid het leven weer aan elkaar? 

Impressie van de Dag van de Publieke Dienstverlening.

We hebben het leven van inwoners in stukken gehakt. En gezegd: gaat u maar aan de slag en dit fixen.” Fatma Koser Kay, voorzitter Landelijke Cliënten Raad

plenair foto
De zaal in Babylon Fatma Koser Kay, voorzitter Landelijke Cliënten Raad en met dagvoorzitter Ruben Maes.

“’Samen werken aan vereenvoudiging.” Dat was gisteren het thema van de Dag van de Publieke Dienstverlening, waar ik gisteren aan deelnam. Hoe doen we dat? Volgde daar als vanzelf uit. Ik was gevraagd of ik er aan deel wilde nemen door een van de organisators en stapte er zonder plan of verwachting in. Nieuwsgierig en bereid nieuwe dingen te ontdekken begon ik aan de ochtendbijeenkomst bij het CAK. 

Gelijk ging er een wereld voor me open, ik had me nooit gerealiseerd hoeveel uitvoeringsorganisaties er zijn.  Eerste eye opener: 90% van de mensen die een schuld aan meerdere overheidsinstanties, zijn niet bekend bij schuldhulpverlening in de gemeente. Ruim 60.000 mensen hebben een schuld van gemiddeld 18.000 bij 3 of 4 organisaties. 

Belangrijke vraag: willen we de wettelijke kaders om gegevens te delen zodat de gemeente die mensen actief kan benaderen en helpen. Lastige vraag, waar ligt de balans als het gaat privacy en goede bedoelingen om mensen in nood te helpen? Het werd een interessante discussie.

Een moeizame burgerreis

” We hebben het leven van inwoners in stukken gehakt. En gezegd: gaat u maar aan de slag en dit fixen.” Zei Fatma Koser Kay, voorzitter Landelijke Cliënten Raad tijdens de plenaire opening door dagvoorzitter Ruben Maes. En inderdaad: wat een lappendeken aan regelingen en organisaties, de ‘burgerreis’ op welk gebied dan ook, is een complexe. Want als je al de weg hebt gevonden naar de juiste instantie, loop je alsnog het risico de dupe te worden van regels die alleen rekening houden met het gemiddelde en niet met de uitersten. Tijdens de dag werd de toeslagen affaire veelvuldige genoemd, ook door aanwezige kamerlieden. Want de schrik zit er duidelijk goed in. De nationale ombudsman Reinier van Zutphen kwam ook aan het woord. Ik quote hem uit het rapport De Staat van de Uitvoering: “Maatwerk in de uitvoering is niet de oplossing voor slecht beleid.” Want hoe bereidwillig een medewerker van een overheidsorganisatie ook kan zijn, beleid zou bij de praktijk moeten passen. 

Mijn volgende deelsessie ging over de innovatie en het mogelijk maken van de ‘proactive overheid’. Jet Klaver van de Digicampus / Innovatiehub Binnenlandse Zaken schetste een beeld van  een overheid die zo veel mogelijk de afname van diensten voorbereid. De burger hoeft alleen een dienst te accepteren voordat die geleverd wordt. Je krijgt dan een ‘persoonlijke regelingen assistent’ waarin je gelijk ziet waar je recht op hebt. Een plek waar je ook vragen kan stellen en gelijk doorgelinkt wordt naar een ambtenaar in jouw gemeente. Klinkt ideaal! En in mijn ogen nu nog echt een utopie. Want dat betekent dat het hele lappendeken aan regelingen en organisaties in een overzicht samengebracht moet worden. En hier komt dezelfde vraag naar voren als die door het CAK gesteld werd in de ochtend. Willen we dat de overheid al die informatie aan elkaar koppelt? Het deed me des te meer realiseren dat de ideale ‘burgerreis’ een complex vraagstuk is. 

proactivedienstverleningsessie
de sessie over proactive overheid

Klinkt pijnlijk: “spreidstandburgers’.

Tijdens de pauze ontmoette ik ‘spreidstandburgers’. De klinkt pijnlijk, maar de term bleek verzonnen door een Belg. Grappig hoe taal je een bepaald gevoel kan geven. Een ‘spreidstandburger’ is iemand inmiddels“succesvol zijn in het systeem, aan de andere kant een verleden hebben, dat afwijkt van de eenzijdige werkomgeving waarin ze terecht zijn gekomen. Denk aan mensen die jarenlang klem hebben gezeten in de ggz, ex-dakloze personen, mensen die in bittere armoede zijn opgegroeid of personen die met langdurende problematische schulden opgescheept zaten” Uit dit artikel. https://www.socialevraagstukken.nl/ontsluit-het-organisatiekapitaal-van-spreidstandburgers/

Tijdens de sessie die ik hierna bijwoonde vertelden Patricia Dinkela en Alysa Brinkhof over dit begrip aan de hand van een voorbeeld. Ze presenteren eerst de feiten: een moeder van drie kinderen, werkzaam in een kinderdagverblijf, die verstrikt raakt in het systeem, toeslagen verliest en door fouten in de problemen komt. Dit blijkt het verhaal van Patricia te zijn. Ze noemt zichzelf een geprivilegieerd persoon, ze had de kracht om eruit te komen. Zowel Alysa als Patricia is spreidstandburger en ze pleiten voor het gebruiken van de persoonlijke ervaringen van de medewerkers om tot goed beleid te komen. Dit vereist echter een veilige omgeving op in overheidsorganisaties zodat er naar deze medewerkers echt geluisterd wordt. Het vereist moed om deze levenservaring te delen en het is niet vanzelfsprekend dat deze op waarde geschat wordt. 

spreidstandburgers
Spreidstandburgers Patricia Dinkela en Alysa Brinkhof

De toeslagenaffaire heeft invloed

Ik ben onder de indruk van de positieve sfeer die er is tijdens het evenement. Allemaal mensen die zich in willen zetten om het leven in Nederland voor iedereen beter te maken, de overheidsdiensten toegankelijker en het bereid meer op de praktijk aan te laten sluiten. “Leefwereld en systeemwereld op elkaar aan laten sluiten.” Noemt men dat blijkbaar. Bij mij overheerst het gevoel: er moet nog veel gebeuren, maar de ambtenaren en de politiek staan ervoor open. Het klinkt raar, maar toeslagen affaire heeft enorme positieve impact en weerklinkt ook in de uitspraken van de minister Hanka Bruins Slot van Binnenlandse Zaken en Koningkrijksrelaties:

“Uitvoering gaat een steeds sterkere plek krijgen omdat we hebben gezien wat er gebeurt als we daar geen aandacht aan geven. Wetgeving is niets zonder goede uitvoering. Als je mensen niet stimuleert om het goede te doen, dan komt het nooit meer goed.

Goed ambtenaarschap is ook de minister tegen spreken. Ik heb een slechte week als ik niet tegengesproken ben. Het kan niet zo zijn dat je de hele week alles goed doet als minister. Die ruimte moeten we veel meer creëren in organisaties.”

Het boekje “De Staat van de Uitvoering” is op te vinden op https://staatvandeuitvoering.nl

Scroll naar boven